Sosyal güvenlik sistemimizde genel emeklilik yaşı kadınlarda 58, erkeklerde 60’tan başlayıp 65’e kadar uzansa da, SGK mevzuatındaki bazı özel istisnalar milyonlarca çalışana yıllarca beklemeden emekli olma kapısını aralıyor. Sosyal medyada sıkça karşılaştığımız “50 yaşında emekli oldu” paylaşımları birer şehir efsanesi değil; tamamen yasalara dayanan, ancak detayları pek bilinmeyen haklardan kaynaklanıyor.
Yıpratıcı işlerde çalışanlar, özel durumları olan anneler ve sağlık sorunları yaşayan sigortalılar için emeklilik yaşını 50, 51 ve 52’ye çeken o altın değerindeki formülleri tek tek derledik.
Erken emeklilik hakkı sağlayan başlıca durumlar şunlardır: Ağır ve yıpratıcı mesleklerde çalışanlara verilen Fiili Hizmet Süresi Zammı (Yıpranma Payı), bakıma muhtaç ağır engelli çocuğu olan annelere sağlanan prim ve yaş indirimi, çalışma gücünü %60 oranında kaybedenler için Malulen Emeklilik, vergi indirimi hakkı elde eden engelli çalışanlar ve 8 Eylül 1999 öncesi sigorta girişi olup prim gününü yeni tamamlayan EYT’liler. Bu kapsama giren vatandaşlar, 58-60 yaş şartını beklemeden çok daha erken yaşlarda maaşa bağlanabilir.
Ağır ve riskli iş kollarında çalışan vatandaşlar için devlet, çalışma sürelerine ek gün ilave ederek emeklilik yaşını öne çekiyor.
Kimleri Kapsıyor? Madenciler, demir-çelik işçileri, gazeteciler, sağlık çalışanları, polisler, askerler ve kurşun/arsenik işlerinde çalışanlar gibi 45 farklı meslek grubu bu haktan yararlanıyor.
Nasıl Uygulanır? Yıpranma payı kapsamında çalışılan her 360 gün için, mesleğin zorluğuna göre 60 ile 180 gün arasında ek prim kazanılır. Kazanılan bu ek süreler toplam prim gününe eklenirken, aynı zamanda emeklilik yaşından da düşülür. Böylece 55 yaşında emekli olması gereken bir madenci veya sağlıkçı, 50-51 yaşlarında emekliliğe hak kazanabilir.
SGK mevzuatının en vicdani ve önemli maddelerinden biri, başkasının sürekli bakımına muhtaç ağır engelli çocuğu bulunan annelere tanınan erken emeklilik hakkıdır.
Sistem Nasıl İşliyor? 1 Ekim 2008 tarihinden sonra çalışılan her 4 yıla karşılık (1440 gün), annenin prim gün sayısına 1 yıl (360 gün) eklenir.
Yaş İndirimi: Eklenen bu prim günleri sadece toplam günü artırmakla kalmaz, aynı zamanda annenin emeklilik yaşından da birebir düşülür. Bu sayede anneler, yıllarca beklemeden 50’li yaşların hemen başında emeklilik dilekçesini verebilir.
Doğuştan veya sonradan engelli olan ve çalışma gücünde %40 ve üzeri kayıp yaşayan vatandaşlar için emeklilikte “yaş şartı” tamamen ortadan kalkmaktadır.
Vergi dairesinden Engellilik İndirimi Belgesi alan işçiler, işe giriş tarihlerine ve engellilik derecelerine göre 15 ile 20 yıl arasında sigortalılık süresi ve 3600 ile 4400 arasında prim gününü tamamladıkları an yaşlarına bakılmaksızın emekli olurlar.
Örneğin, 1996 yılında işe başlayan ve 3. derece engelli olan bir çalışan, 17 yıl ve 3920 gün şartıyla, yaşı kaç olursa olsun (ister 45 ister 50) emekli maaşına kavuşabilir.
Çalışma hayatına başladıktan sonra iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ya da normal bir hastalık nedeniyle çalışma gücünü en az %60 oranında kaybedenler malulen emekli edilir.
Şartlar: En az 10 yıl sigortalılık süresi ve 1800 gün prim ödemiş olmak yeterlidir. (Eğer kişi başkasının sürekli bakımına muhtaç durumdaysa 10 yıl şartı aranmaz, sadece 1800 gün yeterlidir). Bu durumda da yaş şartı kesinlikle aranmaz.
